فراتر از بعد فیزیکی: ارتباط احساسی جلوه های بصری

مورگان براون و چاک لانگانکر،نویسندگان مجله UX Mag، از عبارتی با عنوان “طراحی برای دل” صحبت می‌کنند. این عبارت به ارتباط احساسی بین کاربر و محصول گفته میشود که بر اساس رضایت متمادی آنان شکل گرفته و منجر به استفاده طولانی مدت کاربر از محصول می‌گردد. این احساس رضایت در بطن وجود خریدار است که همان هسته اصلی طراحی تجربه کاربری می‌باشد، و حتی بیشتر از آگاهی کاربر نسبت به کارکرد مورد انتظار محصول اهمیت دارد. همین احساس درونی است که از نظر اهمیت با میزان عملکرد درست محصول برابر می‌باشد.

این احساس درونی چه رابطه ای با جلوه ظاهری دارد؟

همانطور که دان نورمن در کتاب طراحی و احساس توضیح می‌دهد، میلیون ها سال تکامل در انسان ها و بیشتر حیوانات غریزه تصمیم گیری لحظه ای را ایجاد کرده است که بر پایه پاسخ های لحظه ای و احساسی می‌باشد. در زمان های دور و در شرایط مرگ و زندگی، ما و حیوانات دیگر فرصت کافی برای بررسی منطقی و تصمیم گیری بر اساس بررسی نقاط مثبت و منفی و یا تاکتیک های مختلف را نداشتیم. ما تنها بر اساس غریزه زنده ماندن عمل می‌کردیم.
در قرن های بعدی موقعیت‌های مرگ و زندگی اکثرا وجود نداشتند ولی غریزه در درون ما باقی مانده است و این غرایز همانطور که احتمالا حدس زده‌اید بسیار تحت تاثیر بینایی انسان هستند.
به عنوان مثال احساس ترس و هیجان که به هنگام نگاه کردن از یک ارتفاع بلند به پایین به وجود می‌آید. تنها دیدن این منظره جریان آدرنالین را در بدن فعال می‌کند. یک احساس فوق العاده که در ورزش های شدید این چنینی، در ما به وجود می‌آید. یک مثال دیگر احساس شادی به وجود آمده از نگاه کردن به یک غذای خوشمزه است، که خود دلیلی برای محبوبیت برنامه های آشپزی تلویزیونی است. ما می‌دانیم که غذای نمایش داده شده در تلویزیون را نمی‌توانیم بخوریم و این غذا تنها یک تصویر است، اما این تصویر کافی است تا یک پاسخ احساسی را در ما آغاز کند.
در طراحی تعاملی ما می‌توانیم تاثیرات جلوه‌های بصری را به سه گروه تقسیم کنیم: تاثیر اولیه، هویت و بهبود کاربردپذیری از طریق راحتی.

۱. تاثیر اولیه (first impressions)

در ابتدا اشاره کردیم که چگونه مطالعات کاربردپذیری مشخص کرد که ظاهر یک محصول مهمترین فاکتوری است که کاربران به هنگام تصمیم برای اعتماد کردن یا نکردن به محصول، مد نظر قرار می‌دهند و همچنین کاربران، محصولات زیباتر را به عنوان محصولات کارآمد‌تر میشناسند.
این نتایج مربوط به چگونگی تاثیرات ظاهر یک محصول بر شکل‌گیری برداشت اولیه آن محصول می‌باشد.
به دلیل اینکه غرایز ما به گونه ای تکامل یافته است که ما تصمیماتی سریع بر اساس آنچه می‌بینیم میگیریم، برداشت های اولیه میتواند یک سایت یا اپلیکیشن را موفق و یا به یک شکست تبدیل کند. برخورد نخست همواره به بینایی بستگی دارد. بینایی معمولا اولین راه برای تجربه یک محصول برای ما می‌باشد و تعامل با محصول در یک سطح تحلیلی مناسب که باعث ایجاد یک نظر تخصصی شود، زمانگیر است و نیازمند تلاش و انرژی فراوان می‌باشد که ما اغلب آن را نداریم. یک تاثیر اولیه بر اساس بینایی، بر خلاف بالا هم سریع است و هم راحت. بررسی ها نشان داده است که کاربران ارزش یک سایت را در ۱۰ ثانیه ابتدایی قضاوت می‌کنند. این موضوع به تنهایی ثابت می‌کند که برداشت اولیه از اهمیت بالایی برخوردار است. برای اینکه توجه کاربر را جلب و ارزش خود را ثابت کنید، باید از نظر ظاهری یک ارتباط عاطفی که به دل کاربر بنشیند، ایجاد کنید.

۲. هویت (identity)

مرور تاریخچه‌ی بازاریابی به ما نشان می‌دهد که یکی از موثرترین راه‌ها برای برقرار کردن ارتباط احساسی با کاربر این است که ویژگی‌هایی مطابق با هویت او را ارائه دهیم؛ یعنی افرادی که خود را «سنتی» می‌بینند به دنبال استفاده از محصولاتی هستند که ظاهر «سنتی» دارند و کسانی که خود را «مدرن و به‌روز» می‌بینند به سمت محصولات «مدرن و به‌روز» گرایش دارند و غیره. همچنین اگر تمامی شرایط یکسان باشد، یک فرد «مدرن» علاقه‌ای به استفاده از محصولی که ظاهری «سنتی» دارد نخواهد داشت و فرقی هم نمی‌کند که کاربرد این محصول سنتی چه باشد.
پوسترها و کارهای گرافیکی نشان‌دهنده‌ی شخصیت‌های مختلف‌اند، درست مانند افراد که هر یک شخصیت متفاوتی دارند. ظاهر رابط کاربری نیز کسانی را جذب می‌کند که شخصیت یکسانی با آن دارند.

به عنوان نمونه، وب‌سایت برند Dior را در نظر بگیرید. برجسته‌ترین نمای بصری موجود در صفحه‌ی اول سایت، یک عکس بزرگ از یک مدل فشن است؛ عکسی که ویژگی لوکس بودن و جذابیتی که از یک برند فشن انتظار دارید را برآورده می‌کند. این ویژگی‌ها برای کسانی که خود را «مُدگرا» می‌دانند بسیار جذاب است. اما همین نوع رابط کاربری فرضاً برای سایتی که راجع به رالی کامیون‌ها باشد نمی‌تواند عملکرد خوبی از خود نشان دهد.

۳. آرامش موجب بهبود کاربردپذیری می‌شود (relaxation improves usability)

همانطور که نورمن در مقاله‌ی خود توضیح می‌دهد، محصولاتی که از نظر بصری برای ما جذاب هستند، از لحاظ بیولوژیکی به ما آرامش می‌دهند. این آرامش بر نحوه‌ی عملکرد ذهن و جسم ما اثر می‌گذارد و می‌تواند در رابطه با ATM های ژاپنی توضیح دهد که چرا کاربران برای استفاده از ATM های جذاب‌تر با مشکل کمتری مواجه شدند. نظریه‌ای که در این ارتباط ارائه شده این است که چون کاربرها بیشتر «مجذوب» ATM های جذاب شده‌اند، آرامش بیشتری داشته و بنابراین با استرس کمتری از رابط کاربری استفاده کرده‌اند.
اگر این نظریه درست باشد، برقراری ارتباط احساسی از طریق عناصر تصویری نه‌تنها موجب افزایش کاربردپذیری ظاهری می‌شود بلکه کاربردپذیری واقعی را نیز ارتقا می‌دهد. بنابراین، طراحان باید همان انرژی و زمانی را که روی کاربرد محصول صرف می‌کنند روی بهینه‌سازی ظاهر رابط کاربری نیز اعمال نمایند، زیرا هر دوی آنها هدف یکسانی دارند.

نتیجه‌گیری

ما با این طرز تفکر بزرگ شده‌ایم که نباید کسی یا چیزی را از روی ظاهر قضاوت کنیم. جملاتی مانند «مهم باطن افراد است» یا « یک کتاب را از روی جلد آن قضاوت نکنید » با اینکه معنا و منظور خوب و مثبتی دارند اما ممکن است موجب گمراهی ما شوند. علوم مدرن نظر متفاوتی در این رابطه دارند و می‌گوید: ظاهر مهم است. چه بخواهیم و چه نخواهیم، این ظاهر است که نظرات و احساسات ما را شکل می‌دهند. در این مورد باید آن آموخته‌ها و جملات قدیمی را کنار بگذاریم و به این رویکرد سنتی توجه کنیم که مورد چشم‌پوشی قرار گرفته: «چیزی که می‌بینید همان چیزی است که بدست می‌آورید».


قسمت های دیگر این کتاب:

قسمت اول: سخنی کوتاه در طراحی تعاملی : اهمیت متن ! (بخش اول) را بخوانید.

قسمت دوم: سخنی کوتاه در طراحی تعاملی : اهمیت متن ! (بخش دوم) را بخوانید.

قسمت سوم: فضای خالی در طراحی تعاملی : به کارگیری قدرت پنهان «هیچ‌چیز»! را بخوانید. 

قسمت چهارم: فضای فعال و غیرفعال (Active & Passive) را بخوانید.

قسمت پنجم: جذابیت در طراحی تعاملی: ایجاد عشق در نگاه اول! را بخوانید.

قسمت ششم: فراتر از بعد فیزیکی: ارتباط احساسی جلوه های بصری را بخوانید.

قسمت هفتم: عنصر سری : ریزتعامل‌ها را بخوانید.

قسمت هشتم: ۵ راز روانشناختی برای طراحی تعاملی پایدار را بخوانید.

قسمت نهم: لذت در طراحی تعاملی (موشکافی چند مثال مهم) (بخش اول) را بخوانید.

قسمت دهم: لذت در طراحی تعاملی (موشکافی چند مثال مهم)(بخش دوم) را بخوانید.

پیوستن به بحث و گفتگو یک نظر

نظرتان را بگویید